آمارهای سازمان ملل نشان می‌دهد جمعیت کره زمین که در سال 1950 دو و نیم میلیارد نفر بود در ابتدای هزاره سوم به 1/6 میلیارد رسید و این جمعیت در سال‌های  2025 و  2050 به ترتیب 8 و  9.2 میلیارد نفر خواهد بود.

این رشد جمعیت به همراه خود رشد اقتصادی را به ارمغان آورد و رشد اقتصادی هم با مصرف سریع منابع طبیعی مایه آسیب جدی به محیطزیست طبیعی کره زمین شده است. پیش بینی می شود میزان تولید سالانه گاز دی اکسید کربن که در ابتدای هزاره سوم 42 گیگا تن در سال بود در سال 2050 به 85 گیگاتن در سال برسد.

روند وحشتناک مصرف منابع طبیعی که آسیب های جبران ناپذیر به محیط زیست وارد آورده این سؤال حیاتی و اساسی را پیش رو قرار می دهد که برای متوقف نمودن روند دهشتناکی که پیش روی بشر قرار دارد چه باید کرد.

بررسی ها نشان داده است که جمعیت کره زمین منابع طبیعی را با نسبت 25 درصد بیش از آنچه کره خاکی قدرت جبران آن را دارد مصرف مینماید. دو سوم مجموع گازهای گلخانه ای تولید شده نتیجه فعالیت ها و تقاضای روزافزون بشر برای تولید و مصرف انرژی می باشد.

تولید این همه گازهای گلخانه ای منجر به تغییرات اقلیمی و دورنمای ترسناک ناشی از آن نظیر ذوب سریع یخ های قطبی و بالا آمدن آب دریاها از یکسو و قحطی و خشکسالی در بخش وسیعی از کره زمین از سوی دیگر است.

واقعاً چه عواملی باعث این وضعیت مخرب و ترسناک شده اند.کارشناسان معتقدند تغییرات جمعیتی و روند شهرنشینی مهم ترین عوامل بروز وضعیت موجودند. رشد سریع جمعیت باعث گسترش فعالیت اقتصادی و در نتیجه روند روزافزون مصرف منابع می شود. جمعیت بیشتر، محصولات بیشتر می خواهد و تولید بیشتر به ایجاد مشاغل بیشتر می انجامد. با افزایش مشاغل، تقاضا برای امکانات جابه جایی بیشتر و سریع تر شهری و حومه افزایش می یابد.

نتیجه زنجیره فوق افزایش تقاضای انرژی و مصرف سریع منابع انرژی است که خود منجر به تولید و افزایش گازها و محصولات جانبی مضر و آسیبرسان به محیط زیست و اقلیم کره زمین می شود.

در مورد خطر پدیده شهرنشینی و روند روبه رشد مهاجرت به شهرها کافی است بدانیم که شهرها فقط 4/0 درصد سطح زمین را اشغال می کنند ولی 80 درصد گازهای آلاینده و مخرب اقلیم را تولید می کنند.


براساس آمارهای سازمان ملل هم اکنون حدود نیمی از جمعیت کره زمین در شهرها زندگی می کنند ولی پیش بینی می شود که با روند موجود در سال 2030 نسبت جمعیت شهرنشین به 60 درصد کل جمعیت کره زمین برسد. این جمعیت شهرنشین هم اکنون و در آینده مصرف کنندگان طماع منابع طبیعی و تولید کنندگان بی رحم مواد و گازهای مخرب محیط زیست و اقلیم هستند و خواهند بود.

راه حل چیست؟ به نظر می آید تنها راه حل وضع موجود و آنچه در پیش روست کم کردن آسیب به محیط زیست از طریق یافتن و استفاده از فناوریهایی است که بیشترین کارآیی تولید انرژی را از کمترین منابع طبیعی داشته باشند به این ترتیب صاحبان همه صنایع مسئول بهبود فناوری تولیدی با هدف پیشینه کارآیی هستند.

در صنعت ترابری، حمل و نقل ریلی بیشترین کارآیی را در برابر انرژی مصرفی تولید می کند و این درحالی است که کمترین آسیب را به محیط زیست وارد می کند. به عبارت دیگر صنعت راه آهن سازگارترین روش جابه جایی در ارتباط با محیط زیست است، به گونه ای که به صنعت جابهجایی سبز معروف شده است.

برای جذب مسافر بیشتر به راه آهن ارائه امکانات سفر ارزان با تجهیزات و قطارهای تمیز، آرام و راحت، قابل اعتماد، وقت شناس، ایمن و ایستگاههای ایمن با طراحی جذاب و در صورت امکان یکپارچه کردن کلیه امکانات سفر به گونه ای که جابه جایی و تفویض وسیله سفر بلافاصله و در کمترین زمان صورت گرفته و مسافر بتواند بلافاصله با وسیله جدید به سفر ادامه دهد بسیار ضروری است.

باید شهرنشینان و همگان متقاعد شوند که کیفیت بالای زندگی در محیط زیستی حفاظت شده، فقط زمانی

ممکن خواهد بود که امکانات ترابری عمومی قابل اعتماد و ایمن با کارآیی بالا در اختیار باشد. صنعت ریلی و بهره برداران با استفاده از تجهیزات حمل و نقل خودکار به نحوی که قابلیت انعطاف کافی برای تطابق با خواست مسافران را داشته باشد می توانند اعتماد مردم را جلب کنند.

امکانات و تسهیلات جابه جایی ریلی باید آن قدر جذاب باشند که مردم ترجیح دهند خودروی شخصی را در خانه گذارده و به سمت سامانه های ریلی روی آورند. صنعت ترابری ریلی می بایستی با ایجاد خطوط جدید و اتصال ریلی نقاط پرجمعیت، امکان مساوی برای مسافرت آسان و سریع همه مردم از هر نقطه به نقطه دیگر شهر را فراهم آورد.

به این ترتیب حمل و نقل ریلی نقش مهم خود را در حفاظت از محیط زیست و قابل زیست کردن نقاط مختلف شهر برای همه به منصه ظهور خواهد رساند. علاوه بر راه آهن شهری، ساخت خطوط ریلی برای اتصال مرکز شهرها به فرودگاه ها که معمولاً در فاصله دوری از شهر قرار دارند و نیز به کارگیری سامانه های پیاده بر متحرک که مسافران را درون فرودگاه ها جابه جا می کنند نیز اهمیت بسیار دارد.

یکی دیگر از وظایف مهم بخش صنعت، لزوم استفاده از مواد اولیه سازگار با محیط زیست و قابل بازیافت است. این روند کمترین صدمه را در فرآیند تولید، بهره برداری، عمر مفید و بازیافت به محیط زیست وارد می سازد. تأمین انرژی و استفاده از قطارها باید حداقل گازهای گلخانه ای را ایجاد کند. یکی از راه های کاهش مصرف انرژی تلاش برای کم کردن از وزن وسایل خط نورد است. وزن کمتر همراه با استفاده از فناوری ترمز باز زا، انرژی مصرفی را به گونه ای چشمگیر کاهش می دهد. همچنین ترمزهای جدید که هیچ گونه ذرات آلاینده را در محیط زیست پخش نمی کنند باید مورد استفاده قرار گیرند.

مسئله دیگر در جذب مسافران پیش بینی راحتی مسافر است. مثلاً در فناوری های جدید قطارها را با کف فوق العاده پایین می سازند به طوری که افراد معلول، ناتوان و حتی افرادی که با ویلچر تردد می کنند بدون هیچ مشکلی بتوانند سوار یا پیاده شوند. آلودگی صوتی از دیگر عواملی است که می بایستی در برنامه های تحقیقاتی مؤسسات پژوهشی قرار گیرد. این امر به خصوص در خطوط سطحی قطارهای شهری اهمیت دو چندان دارد.سیستم های جدید ترمز باز زا که به عنوان بخشی از سامانه تأمین نیروی کشش با آن یکپارچه شده اند، انرژی بازیافتی در زمان ترمزگیری را برای مصرف بعدی ذخیره می کند. ادعا شده است که تا 500هزار کیلووات ساعت از نیاز اولیه انرژی را می توان به این ترتیب صرفه جویی کرد. چنین وضعیتی میزان پخش گاز دی اکسید کربن را به نحو چشمگیری کاهش خواهد داد.

به دام انداختن و استفاده از نیروهای تجدید پذیر به خصوص انرژی خورشیدی اثر چشمگیری در حفظ محیط زیست جهانی دارد. از پیل های فتوولئائیک با موفقیت برای تبدیل انرژی خورشیدی به انرژی برقی و روشن کردن دیودهای نوری استفاده شده به طوری که مطالعات جدی برای جایگزینی دیودهای نوری راه اندازی شده با انرژی خورشیدی به جای علائم مکانیکی مسافرها در جریان است. در صورت موفقیت این مطالعات نیازی به استفاده از سوخت های فسیلی برای راه اندازی علائم نخواهیم داشت.

به هر حال برای آسیب کمتر به محیط زیست می توان و باید به بهینه سازی بخش های مختلف سیستم همت گماشت. قطاری را تصور کنید که به علت عمل نکردن سوزن تعویض خط مجبور به توقف شده است. در چنین حالتی اگرچه قطار متوقف شده ولی روشن و در حال مصرف انرژی است. حال اگر به جای سوزن های معمولی از سوزن های الکترومکانیکی استفاده شود تا تأخیرهابه حداقل برسد مصرف انرژی هم کاهش می یابد. به همین ترتیب سامانه های خودکار نظارت و کنترل قطار، توقف را به حداقل رسانده و مصرف انرژی را باز هم کاهش می دهند.

سامانه های کنترل هوشمند ترافیک نیز با کاستن از توقف و فراهم ساختن امکان استفاده بهینه از زیر ساخت ها مصرف انرژی را کاهش می دهند. شاید بد نباشد در پایان اشاره ای به لندن، یکی از کلان شهرهایی که در گذشته ای نه چندان دور درگیر ترافیک پیچیده و آلودگی هوا بود داشته باشیم.

راه اندازی چندین خط ریلی برای رفت و آمد مسافران شهر و حومه لندن در سال 2001 زمینه مساعدی برای اخذ عوارض طرح ترافیک ایجاد کرد به گونه ای که مردم لندن توانستند پس از سال ها ترافیک روان تری را تجربه کنند. امروزه کیفیت هوای لندن با تمهیدات صورت گرفته به مراتب بهبود یافته است